Terminolojik Çorba

tıbbi kelimeler

Dimidium facti qui coepit habet.

(Başlamak, yarısını bitirmektir.)

“Şimdi peritonu kesiyorum. Yavaş, çok yavaş, evet. Bu gördüğümüz ileum, hemen altında mesenter var. Dikkatlice lateraldeki arterleri klempliyorum. Daha sonra burada nekroze olmuş dokuları disseke edeceğim.”

ameliyat

Evet, çoğumuz TV deki yeşiller içerisinde soğukkanlı cerrahımızın ameliyatı asistanlarına anlatışını büyük dikkatle dinliyoruz. Biz anlamıyoruz ama önemli bir iş yaptığı belli. Baksanıza nekroze olmuş dokuyu disseke ediyor, her halde elma kesmekten daha zor bir iştir.

Tıbbın en ilgi çeken yönlerinden biriside kendine has bir konuşma tarzı olmasıdır galiba.hasta viziti esnasında birden 8-10 önlüklü odaya girer ve hastanın başına toplanır. biri anlatmaya başlar “vitaller stabil, kardiyak markırlar normal sınırlarda, sedim 20, cerepe 45, ekagede sağ aks deviyasyonu var, de 1 ve de 2’de kuaresler uzamış” böyle uzar gider.bu sırada hasta kendini bir kurban törenindeymiş gibi hisseder. Ağızlarda anlaşılmaz bir seramonin kutsanmış kelimeleri dolaşır sanki. herkes bir şeyler anlar ama biri hariç o da hasta. bekler biri çevirsin söylenenleri, kendisinede anlatsın olan biteni. ama birde bakar ki oda dolduğu gibi boşalır bir anda. Sonra bekler belki bi daha ki sefere

tamam, kabul ediyorum olayı fazla dramatize ettim. bazen birisi odadan çıkmadan önce gülümseyerek geçmiş olsun der 🙂  .

şimdi size sıradan bir tıp kitabında görebileceğiniz bir yazı sunacağım, sabırla sonuna kadar okuyun :

 
Atrial natriüretik peptid ve brain natriüretik peptid membrana bağlı guanilat siklazı aktive ederek cGMP’yi arttırır. Nitrik oksit ise sitozlik guanilat siklazı aktive ederek cGMP’yi arttırır. Siklik GMP artışı, sitizolde inaktif formdaki protein kinaz G’yi aktifler. Aktiflenmiş protein kinaz G’ler hedef proteinleri fosforiller ve fosforillenmiş proteinlerle hücre içi etkileri ortaya çıkar. İkincil haberci, Gq ve fosfolipaz C üzerinden kalsiyum/ inozitol trifosfat döngüsü ise en son protein kinaz C aktive olur ve hedefteki enzimler fosforillenir.

 

Bu kadar basit her halde anlaşılmayacak bir şey yok. Eh biraz abartırsak ortalama bir tıpçık bunu aşağıdaki yazıyı anladığı kadar anlayabilir

Fasulye ve nohut, su ve toprağa bağlı olarak verimlerini artırır. Ağaçlar ise havadaki oksijeni arttırır. Oksijenin artışındaki hedef insan ve hayvanların yaşamasıdır. Canlılar üzerinden oluşan bu hayat döngüsü ise en son, hedefteki çürükçül canlılarla sona erer.

İşte size başka bir örnek, radyolojiden MR ile ilgili kısa bir parça

…RF pulsu kesilir kesilmez Mᵪ ᵧ vektörünü oluşturan proton grubunu oluşturan presesyona başlar. Başlangıçtan hemen sonra, protonların dönüş hızları (presesyon frekansları), çevrelerindeki manyetik alanın küçük farklılıklarından etkilenerek değişmeye başlar. Bu farklılık blok olarak dönen protonların gittikçe dağılmasına ve x-y düzlemindeki vektörün küçülmesine neden olur. Vektörün küçülmesi üretilen alternatif akımın zayıflaması demektir. Dönen protonlar dairenin her noktasında eşit olduğu zaman, RF pulsu kesildikten sonra faz kaybının en az olduğu başlangıç noktasındadır. Her doku için farklı olan bu defaze olma süresinin (sinyalin dönüş süresinin) ölçütü T2’dir…

Latince terimler bekliyordunuz değil mi, ama buradakiler daha çok fizik ve teknoloji terimleri. Tamam, belki şiir yazacak kadar Latince öğrenmiyoruz ama sadece Latinceyle değil aynı zamanda Arapça, Farsça, Osmanlıca, Fransızca, Almanca, Yunanca, İngilizce ve diğer birçok dilden tıbba giren kelimeleri de öğrenmemiz gerekiyor. Durum böyle olunca usta çırak ilişkisiyle ilerleyen tıpta zamanla bazı kelimeler birbiriyle kaynamış, bazıları esas anlamının çok uzağında bir anlam kazanmış, bazılar ise bir dilden diğer dile taşınmış oluyor. Mesela İngilizce Magnetic Resonans Imagination olan MRI ya da sizin daha iyi bildiğiniz ismiyle MR(manyetik rezonans) Türkçemize direk “emar çektirmek” şeklinde geçmiştir. Bir başka örnekte checkup ta görülmektedir. Bu kelimede ketçaba benzer bir talihsizliğe uğrayarak Türkçeye direk “çekap” olarak girmiştir

Bir tıpçının yazısıyla bozulan bir şey daha varsa o da konuşmasıdır. Örneğin size kürek kemiğini anlatırken şöyle diyebilir:

Neydi ya o… hani vertebranın hemen lateralinde bulunan kemik, ne diyorsunuz siz ona ya Latincesi skapula ama hay Allah aklıma gelmedi işte. Vardı ya şey gibiydi; keser, yok o değildi. Hah! Kürek ya kürek kemiği…

İki tıpçını kantinde çay içerken konuşması çoğunlukla havadan sudan başlar, dersler hastalar hocalarla biter. İşte örnek

–          Hacı naber?

–          İyi be, ne olsun. Sen ne yapıyon?

–          Fena sayılmaz işte. Biraz sırtım ağrıyor şu sıralar. Üşüttüm mü ne.

–          Bu sıralar hava soğuk dikkat et hacı, biliyorsun etrafta da bir grip geziyor çok fena

–          Grip dedin de influenzadaki füzyon proteinin adı neydi ya? Hemaglütinin mi nöraminidaz mıydı?

–          Allah belanı versin…

Acta est fabula.

(Gösteri sona erdi)

Bi Sigarası Vardı

o sizi bırakmadan

Ben adına Abdullah diyeyim. Herkes okudukça oraya zaten başka isimler koyacak. Abdullah amca, eşinin söylemesiyle, askerliğinden beri günde bir paket sigara içiyormuş. “Eşinin söylemesiyle ” diyorum çünkü kendisi artık konuşamıyor. Gırtlağında büyükçe bir delik var ve sürekli hırıltılı bir şekilde öksürüyor.

Teyze devam ediyor: 10 yıl önce boğazı ve çenesi şişmeye başlamış. Geçer işte deyipte merak edip doktora gitmemişler. 6 yıl geçmiş ama şişlik geçmemiş. Abdullah amca nefes alamayacak seviyeye gelince, artık boğazından geçen hava vücuduna yetmeyince, elleri kolları havasızlıktan çırpınmaya başlayınca ve de şişliğin artık geçmeyeceğini anlayınca nihayetinde doktora gitmiş. Hemen acilen boğazına bir delik açılmış daha rahat nefes alsın diye. Bir kaç gün sonrada gırtlağı alınmış. incelemede gırtlak kanseri çıkmış. Yetmezmiş gibi ameliyattan sonra yemek borusu daralmış Abdullah amcanın.

sigara öldürür

Neyse ki kendileri “herhalde geçer” diye düşünmelerine fırsat kalmadan doktorlar fark etmiş. 3 defa genişletme ameliyatı olmuş ama nafile. Abdullah amca şu anda suyu bile zor içiyor. Teyzeye soruyorum “var mıydı başka alışkanlığı?”. “Yok oğlum, yok. Hiç bir şeyi yoktu. Bi sigarası vardı” diyor

“Ne zaman bıraktı?” diye soruyorum. “Ameliyattan 2 ay öncesine kadar”. Yani can boğaza dayanıncaya kadar.

“Bi sigarası” varmış Abdullah amcanın. 35 yıl tükettiği paketler değil canıymış. Bedeni 6 yıl hava diye çırpınmış ama o “bi sigarasını” bırakmamış.

İçimden Abdullah amcaya şairin dediği gibi geçiriyorum:

“Gelme artık neye yarar”

YALNIZLIK (I)

Bir sen mi yalnızsın sanki. Şu dünya..! On sekiz bin âlemde nefes alıp veren tek toprak. Karanlıkta, her şeyden uzakta. Sırtını dayanacağı biri yok, tıpkı senin gibi, güveneceği kimse yok.

Adressiz kurşunlar gibi her gün binlerce taş yağıyor başına. Hani derler ya; bela bu, geliyorum demez. Sen misali tek başına, bakması gerekiyor başının çaresine

Yalnızlık bu. Kabullenirsen “ yokluğun” efendisi olursun. Sorun yok, sorumluluk yok, hesap yok, efendi yok. Çünkü sensin “yokun” sahibi. Yalın hayatının yalnız sensin sebebi,

Karamsarlığımın Etyolojisi

Halen bazı şeyleri kabullenemiyorum. Bu benim fıtratım mı? Hayatım boyunca bununla yaşayacaksam…  İtiraf ediyorum; inkâr ediyorum! Belki kendime bile ilk kez söylemiş oldum. Kaldıramayacağım bir yük mü var sırtımda? Bilmiyorum. Dizlerim yavaş yavaş kırılıyor, alnımdan terler dökülüyor, gücüm tükeniyor ama ben inkâr ediyorum.

Fotoğrafları yırtmak kolay, yazılanları silmek, okunanları atmak… Peki ya düşünceler, anılar, hisler? Elimden gelen tek şey tekrar tekrar inkar etmek. Kaleme gidiyor elim, yazacak oluyorum, gücüm tükeniyor. Konuşacak oluyorum, nutkum tutuluyor. Düşünecek oluyorum, evet yine aynı şey; inkâr ediyorum. Bundan kaçmanın bir yolu olmalı, yok edilemiyorsa bastırılmalı, yerine konmalı.

Her şeyin başladığı ana dönebilsem… Beyhude düşünceler, sahipsiz kelimeler, noktasız cümleler… Hep bir şey gırtlağıma kadar geliyor, sonra tekrar yutkunuyorum. Her şeyi düşünmek, hesaplayabilmek imkansız. Bazen keşke bir taş olsaydım diyorum, sonra yine yutkunuyorum. Sonbaharda rüzgârda dalından kopan bir yaprak gibi tasasızca, hedefsizce yol almak… Bir maskeyle geziyorum, felçli bir yüz gibi. Arkada ne olduğunu kimse bilmemeli.

Kabul ediyorum sonunda; bu benim fıtratım. Hayatım keşkelerle geçecek, zehirli bir gaz solur gibi acı çeke çeke sona yaklaşacağım. İçimde hep bir karanlık olacak, ben de karanlığın içinde. Yanan bütün ışıkları söndüreceğim, tüm yıldızlara su dökeceğim. Gücüm yetmezse eğer gözlerimi kapatacağım, belki de tekrar açmamak üzere…